मध्यपूर्व फेरि एकपटक अशान्ति र हिंसाको भुमरीमा फसेको छ। इरान र इजरायलबीच बढ्दो सैन्य टकरावले क्षेत्रीय मात्र नभइ विश्वभर नै त्रास र चिन्ता फैलाएको छ। विगत तीन सातादेखि जारी आक्रमण र प्रत्याक्रमणको शृङ्खलाले अब पूर्ण युद्धको रूप लिँदै गएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले यसलाई खाडी क्षेत्रको एउटा नयाँ र भयानक संकटका रूपमा हेरिरहेका छन्। युद्ध २१औँ दिनमा प्रवेश गर्दा दुवै पक्ष पछि हट्ने मुडमा छैनन्; दुवैले यसलाई आफ्नो अस्तित्व र प्रतिष्ठाको लडाइँ बनाएका छन्।

हुन त मध्यपूर्वका लागि युद्ध कुनै नौलो कथा होइन। सन् १९९०–९१ को खाडी युद्धले यो क्षेत्रलाई विश्व राजनीतिको केन्द्रमा ल्याइदिएको थियो। त्यतिबेला इराकले कुवेतमाथि धावा बोलेपछि अमेरिका नेतृत्वको गठबन्धन सेनाले हस्तक्षेप गरेको इतिहास अझै ताजा छ। त्यसपछिका इरान–इराक युद्ध, सिरियाको लामो संकट र इजरायलसँगका विभिन्न द्वन्द्वहरूले यो क्षेत्रलाई कहिल्यै स्थिर हुन दिएनन्।

वर्तमान इरान-इजरायल तनावको सन्दर्भमा यो क्षेत्रमा अमेरिका र इजरायलले देखाउँदै आएको “दादागिरी” को एउटा दुखद निरन्तरता हो। इरानले यसलाई वर्षौंदेखिको आर्थिक प्रतिबन्ध, उसको आणविक कार्यक्रममा गरिएको अवरोध र प्रमुख सैन्य कमाण्डरहरूको लक्षित हत्या जस्ता कार्यहरूको शृङ्खलाका रूपमा लिन्छ। अमेरिका र इजरायलको यस्तो हस्तक्षेपकारी नीतिले गर्दा नै आफू रक्षात्मक रूपमा अक्रामक बन्न बाध्य भएको इरानको तर्क छ।

इरान र इजरायलबीच दशकौँदेखि ‘छद्म युद्ध’ (Proxy War) चल्दै आएको भए पनि अहिलेको जस्तो प्रत्यक्ष भिडन्त कमै देखिन्थ्यो। इजरायलले इरानको आणविक महत्वाकांक्षालाई आफ्नो सुरक्षाका लागि ‘ठूलो खतरा’ मान्दै आएको छ। अर्कोतर्फ, इरानले इजरायललाई मध्यपूर्वमा पश्चिमा शक्तिहरूको एजेन्टका रूपमा हेर्ने गर्छ। यही अविश्वास र शत्रुताले कहिले साइबर हमला त कहिले गुप्तचर अपरेसनको रूप लिन्थ्यो तर अहिले दुवै देशले सिधै एक-अर्कामाथि क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेपछि स्थिति नियन्त्रण बाहिर पुग्न लागेको हो।

युद्ध जति लम्बिँदै छ, त्यति नै निर्दोष नागरिकहरूको पीडा गहिरिँदै गएको छ। सीमा क्षेत्रका हजारौँ परिवार घरबारविहीन भएका छन्। युद्धको असर केवल बम र बारुदमा मात्र सीमित छैन विश्व बजारमा तेलको आपूर्तिमा अवरोध पुग्दा आर्थिक मन्दीको बादल मडारिन थालेको छ। खाडी क्षेत्र विश्वको ‘ऊर्जा घर’ भएकाले यहाँको एउटा सानो झिल्कोले पनि एसियादेखि अमेरिकासम्मको भान्सा र अर्थतन्त्रलाई महँगो बनाइदिन्छ। संयुक्त राष्ट्रसंघ लगायतका संस्थाहरूले शान्तिको अपिल त गरिरहेका छन् तर कूटनीतिक प्रयासहरू सफल हुन सकेका छैनन्।

यदि यो युद्ध तुरुन्तै रोकिएन भने यसले सिंगो मध्यपूर्वलाई एउटा यस्तो भुमरीमा धकेल्नेछ, जहाँबाट निस्कन दशकौँ लाग्न सक्ने विश्लेषकहरूले चेतावनी दिएका छन्। इतिहास साक्षी छ खाडीमा सुरु हुने सानो लडाइँले पनि विश्वको शक्ति सन्तुलन नै बदलिदिने सामर्थ्य राख्छ। युद्ध २१औँ दिनमा पुग्दा शान्तिको किरण मधुरो देखिए पनि विश्वले अझै एउटै आशा गरिरहेको छ— सम्वाद र कूटनीतिले नै यो विनाशलाई रोक्न सकोस्।

✍INQUILAB MAGAZINE